Bizi Arayın: (0232) 369 2435-Email: info@ttptr.com

MALİYET MUHASEBESİ VE AMAÇLARI


Maliyet Muhasebesi günümüzde yönetim muhasebesi ile beraber etkin maliyet kontrolü için kullanılmaktadır.
Endüstri işletmeleri, uyguladıkları maliyet muhasebesi sisteminden bir çok yarar beklentisi içerisindedirler. Maliyetlendirme çalışmaları için oluşturulan maliyet muhasebesi sistemi iyi kurulabildiğinde özellikle yöneticilere çok sayıda bilgi ve yarar sağlayabilirler. İşletme amaçlarına uygun bir sistem kurulabildiğinde, maliyet muhasebesi şu amaçları yerine getirebilir.

  1. Mamul maliyetlemesi
  2. Kontrole yardımcı olmak
  3. Planlamaya yardımcı olmak
  4. Alınacak kararlara yardımcı olmak

Amaçları detaylı olarak açıklamadan önce ERP sistemlerinde de bu amaçların yerine getirilip getirilmediğine bakmakta fayda olacağını vurgulamak gerekir. Zira ERP sistemlerindeki karar destek raporlama programlarının arka planlarında da sağlam bir maliyet yapısının olması gerekmektedir. Bununla ilgili Yönetim Muhasebesi Controlling ve  ERP sistemleri isimli blog yazımızı okumanızı tavsiye ederiz.

Mamul Maliyetlemesi : Maliyet muhasebesinin temel amaçlarından birincisi olan mamul maliyetlemesi, başka bir ifade ile işletmenin ürettiği mamuller veya hizmetlerin işletmeye kaça mal olduğunu belirlemesidir. Bu işlem yapılırken maliyet muhasebesine özgü bir çok hesaplama ve maliyet dağıtım teknikleri kullanılmaktadır. Maliyet hesaplamalarında, maliyet muhasebesinin, maliyet muhasebesinin kullanabileceği bir çok hesaplama, maliyetlendirme teknikleri ve gider dağıtım anahtarları bulunduğundan otoriteler maliyet muhasebesinin hesapladığı birim maliyetleri %100 doğru maliyetler olarak kabul etmeyip, doğruya en yakın maliyetler olarak kabul ederler. Endüstri işletmelerinin ürettikleri mamulleri kaça mal ettiklerini bilmeleri kendilerine aşağıdaki konularda yarar sağlayabilir.


a) Mamulün satış fiyatının belirlenmesi
Özellikle maliyet esasını kullanarak satış fiyatını belirleyen işletmeler için mamul birim maliyetinin bilinmesi büyük önem taşımaktadır. Ayrıca, işletme mevcut Pazar koşullarında oluşmuş fiyat ile kendi birim maliyetini karşılaştırma imkanı bulabilmektedir. Bundan başka işletmeler, kendilerine önerilen siparişler için fiyat verme veya verilen fiyattan siparişleri kabul veya reddetme, ihaleler için uygun fiyat teklifi gibi bir çok konuda sağlıklı birim maliyet bilgilerine ihtiyaç duymaktadırlar.
Daha geniş boyutlu düşünüldüğünde; işletmeler kendi ürettikleri mamullerin maliyetleri ile piyasadaki benzer özellikteki diğer mamullerin maliyetlerini ve satış fiyatlarını karşılaştırarak rakip firmaların stratejilerini tahmin edebilirler. Bundan başka dönemler itibarıyla hesaplanan birim maliyetleri karşılaştırarak, işletme içinde maliyet kontrolü yapabilirler.


b) Gelirin ölçülmesi
Bilindiği gibi her mali dönem sonunda işletmeler faaliyet sonucunu belirlemek
durumundadırlar. Faaliyet sonucu yıllık kar ve zararın saptanması gibi global biçimde olabilir.
Böyle olduğunda bu fonksiyon finansal muhasebe tarafından kolayca yerine getirilir.
Ancak; faaliyetlerin çeşitli mamuller veya mamul grupları itibariyle ölçülmesi veya bölümler, departmanlar itibariyle hesaplanması istenirse çok daha ayrıntılı maliyet hesaplamalarına gereksinim vardır. Kar veya zararın global olarak belirlenmesi pek anlamlı olmamaktadır. Çünkü yönetici için çok fazla bilgi sağlayıcı olmamaktadır. Fakat kar veya zararın mamul grupları veya departmanlar itibariyle belirlenmesi yönetici için çok daha anlamlı olmaktadır. Bundan yararlanarak yöneticiler, dönemler arası, mamul grupları arası veya departmanlar arası kıyaslama imkanı elde edebilmektedirler.

c. Envanter değerlemesi
Bilindiği gibi işletmeler mali dönem sonlarında sahip oldukları stok (mamul stok, yarı mamul stok vb.) miktarını ve tutarını bilmek isterler. Bunun bilinmesi için doğru bir envanter değerlemesi gerekli olmaktadır. Bu da ancak mamul birim maliyetinin bilinmesiyle mümkün olabilmektedir. Birkaç envanter değerleme metodu bulunmaktadır.(Ağırlıklı ortalama maliyet-FIFO gibi).Bu Yöntemlerin açıklanması ayrı bir yazı konusudur.


d. İşletme dışındaki kişi ve kuruluşlara veri sağlamada yardımcı olur.
İşletmelerde maliyet karşılaştırmaları için; meslek kuruluşları, çeşitli uyuşmazlık durumlarında mahkemeler işletmenin ürettiği mamul maliyetini bilmek isteyebilirler. Bundan başka; işçi sendikaları ile yapılacak toplu sözleşmeler de işletmenin istenen ücretleri ödeme kabiliyeti olup olmadığı hususunun belirlenmesi için, mamul birim maliyetlerinin bilinmesi yararlı olmaktadır. Toplu sözleşmelerde, maliyet muhasebesinden alınacak bilgilerin taraflar için iyi bir pazarlık kozu olacağı söylenebilir. Aynı şekilde Bankalar da Kredi taleplerinde bu bilgilerle yakından ilgilenirler. 

2. Kontrole Yardımcı Olmak
Son yıllarda mamul piyasalarında rekabetin gelişmesi sonucu şirketler kazançlarını arttırmanın tek yolunun giderlerini azaltmada bulduklarından maliyet muhasebesinin bir amacı da gider kontrolü olmuştur. Gider kontrolü gerçek giderlerin normal varsayılan düzeylerde olup olmamasını inceleme ilkesine dayanır. Maliyet muhasebesi doğrudan doğruya bir gider kontrolü sağlamaz. Ancak giderler konusunda işletmeyi bilinçlendirir. Asıl gider kontrolü sağlayan bu bilinçlenmedir. Giderlerin azaltılması belirli incelemeler, belirli analizler sonucu sağlanabilir. Maliyet muhasebesi bu analizler ve incelemeler için veri sağlar ancak maliyet muhasebesinin sağladığı verilerin bir eksik yanı vardır. Tüm bu veriler olaylar yaşandıktan sonra, belirli dönem sonlarında elde edilir. Ve bu veriler elde edildiğinde, hatalar işlenmiş, masraflar fazla olduysa giderler gerçekleşmiş ve işler olup bitmiştir. Çözüm için hataların, giderlerin yoğun olduğu anda görülmesi daha iyidir ve o anda düzeltmeler daha kolay ve verimli olur. Tarihsel maliyet sisteminin yarattığı bir eksikliği geleceğe yönelik maliyet sistemleriyle kapatmak mümkündür.(standart maliyet yöntemi)


3.Planlamaya Yardımcı Olmak
Bu amacın birim maliyetlerin tespiti ve kontrolü amaçları ile de yakın bir ilişkisi olduğu şüphesizdir. Olanlar gelecekle ilgilidir; gelecekte izlenecek yolu ve alınacak sonuçları belirlerler. Planlarda işletmenin gelecekteki faaliyetler, bunların gerektireceği giderler, bu faaliyetler sonucu oluşturulacak değerler, satılacak mamul ve kar belirtilir. Söz konusu planlardaki tüm değerler tahminlere dayanır. Bundan dolayı maliyet muhasebesinin verileri direkt olarak planlarda kullanılmaz. Fakat; bu veriler kullanılarak planlar için iyi tahminler yapılabilir. İyi tahminlerin de sağlıklı verilere dayanması gerektiği açıktır. Gider kontrolü ve planlama her zaman birlikte giden iki çalışmadır. Bu yüzden kurulan maliyet muhasebesi sisteminin bu iki amaca da ulaşmayı sağlayıcı nitelikte olması gerekir.


4. Alınacak Kararlara Yardımcı Olmak
Aşağıdaki ve benzer soruların yanıtlarının verilebilmesi ve bu sorulara ilişkin sağlıklı kararlar alınabilmesi için maliyet muhasebesi sisteminden sağlanacak maliyete ilişkin bilgilere ihtiyaç duyulmaktadır.

  • Hangi mamulün üretimine devam edelim, hangisinin üretiminden vazgeçelim…
  • Üretilen mamullerden birini işletmede üretmeye devam edelim mi, yoksa dışarıdan mı satın alalım….
  • Hangi fiyatı değiştirelim…
  • Yeni makine ve malzeme satın alalım mı….
  • Üretim yöntemimizi veya tekniğimizi değiştirelim mi….

Açıkça görüleceği gibi maliyet muhasebesinin amaçlarını birbirinden kesinlikle ayırmaya olanak yoktur. Aksine bu amaçlar arasındaki ilişkileri göz önünde tutmak yararlı olacaktır.

Kaynakça:

  • Maliyet ve Yönetim Muhasebesi-Prof.Dr.Kamil Büyükmirza
  • Yönetim Muhasebesi-A.Sait Sevgener-Rüstem Hacırüstemoğlu

Sosyal Medyada Paylaş

Scroll to Top